„Dlaczego chorujemy?”

prof. dr hab. Barbara Płytycz

W tradycyjnym ujęciu – funkcję walki z patogenami przypisujemy układowi immunologicznemu. Obecnie wiemy jednak, że tworzy on integralną całość z układem nerwowym i hormonalnym. Od harmonijnej współpracy tych trzech układów zależy nasze samopoczucie w zdrowiu i chorobie. Powstała więc nowa, dynamicznie rozwijająca się dziedzina wiedzy – immunoneuroendokrynologia. Uczeni, kładący nacisk na udział doznań psychicznych w zdrowiu i chorobie – nazywają swą dziedzinę psychoneuroimmunologią. Komórki układu odpornościowego (immunologicznego) wyspecjalizowały się w rozróżnianiu elementów (antygenów) obcych, w tym potencjalnie groźnych patogenów, od prawidłowych struktur własnych. Wstępne rozróżnianie: swój-obcy, odbywa się dzięki receptorom rozpoznającym szeroką gamę struktur molekularnych związanych z patogenami. Receptory takie są obecne na strategicznie rozlokowanych w organizmie komórkach uczestniczących w tzw. odporności wrodzonej, m.in. makrofagach. Precyzyjne rozróżnianie potencjalnie 10¹⁸ różnych antygenów jest domeną limfocytów, którym zawdzięczamy zdolność zapamiętania antygenu i jego sprawnej eliminacji przy kolejnej inwazji, dzięki czemu na wiele chorób zakaźnych zapadamy tylko raz w życiu. Limfocyty są więc odpowiedzialne za stopniową adaptację do środowiska dzięki nabywaniu odporności na występujące w nim patogeny, z którymi stykamy się w sposób naturalny lub sztuczny, podczas szczepień ochronnych. W trakcie reakcji na antygen obcy komórki komunikują się za pośrednictwem sygnałów rozpuszczalnych (np. cytokin), odbieranych nie tylko przez immunocyty, lecz również przez komórki układu nerwowego i endokrynnego, tak więc nasze ośrodki nerwowe są ‘informowane’ o toczącej się walce z patogenem. I vice versa, immunocyty odbierają rozmaite sygnały ze strony układu neurohormonalnego, zatem funkcjonowanie układu immunologicznego jest zależne od aktualnego stanu układu neurohormonalnego. W konsekwencji, przejawy choroby (gorączka, senność, brak apetytu, złe samopoczucie) towarzyszące rozmaitym infekcjom mogą mieć różne nasilenie i czas trwania zależnie od naszego nastawienia psychicznego.