Uzależnienia Lekowe - Magiczna Bariera

Definicja uzależnienia lekowego: Taki sposób używania środków odurzających lub narkorycznych, który cechuje 1) niepohamowana chęć ciągłego ich przyjmowania (głód narkotykowy), 2) konieczność zabezpieczania dostępu do nich i 3) duże ryzyko nawrotu przyjmowania po ich odstawieniu. Uzależnienia powstają podczas nadużywania leków w celach pozamedycznych, a także, niekiedy, medycznych, oraz podczas przyjmowania innych - dostępnych legalnie lub nielegalnie - substancji uzależniających. Uzależnienie najczęściej rozwija się stopniowo, poczynając od eksperymentowania z substancjami uzależniającymi, przez używanie okazjonalne, aż do rozwoju tolerancji lekowej, zależności psychicznej i niekiedy zależności fizycznej. Skutkiem uzależnienia od niektórych substancji uzależniających może być zespół odstawienia. Objawy odstawienia pojawiają się po zaprzestaniu przyjmowania lub zmniejszeniu dawki substancji uzależniającej. Intensywność zespołu odstawienia zależy od rodzaju przyjmowanej substancji uzależniającej. Początek zespołu odstawienia zależy między innymi od tego, jak długo działa dana substancja uzależniająca. Dla osób uzależnionych od benzodiazepin (Relanium i podobne) należących do środków uspokajających, zespół odstawienia pojawi się w ciągu 5-7 dni po zaprzestaniu przyjmowania lub zmniejszeniu dawki tych leków. Odstawienie od heroiny zaczyna się w ciągu 6-12 godzin po ostatnim użyciu. Warto pamiętać, że zatrucie, przedawkowanie, a nawet zespół odstawienia są stanami, które mogą skończyć się śmiercią.

Tradycyjnie, wyróżnia się zależność fizyczną, inaczej fizjologiczną, która jest stanem adaptacyjnym, charakteryzującym się zaburzeniami funkcji organizmu gdy zmniejsza się lub przerywa przyjmowanie substancji uzależniającej, oraz zalezność psychiczną, lub psychologiczną, czyli stan, w którym substancja uzależniająca powoduje uczucie satysfakcji i konieczność jej okazjonalnego lub ciągłego przyjmowania, aby dostarczać przyjemności lub zabezpieczać przed dyskomfortem.

Według innej, chyba najlepszej definicji, zależność to zespół psychicznych, fizjologicznych i innych objawów, które wskazują na to, że dana osoba utraciła kontrolę nad przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, i przyjmuje je, mimo groźnych dla zdrowia konsekwencji. Stan zależności prawie zawsze jest związany z występowaniem objawów zespołu odstawienia.

Występowanie tolerancji lekowej oznacza taki stan adaptacyjny ustroju, który polega na konieczności przyjmowania coraz wiekszych ilości danego środka, aby wywołać początkowy efekt. Dla przykładu, większość osób poczuje się pijane po wypiciu 1-2 drinków, tymczasem osoba u której występuje tolerancja na alkohol odczuje taki stan po 5-7 drinkach.

Przyczyny powstawania uzależnienia nie są do dziś dokładnie poznane. Tym niemniej, uznaje się za nie takie czynniki jak predyspozycje genetyczne (obciążenie rodzinne), "siłę uzależniającą" danej substancji, nacisk otoczenia, zaburzenia emocjonalne, nerwice, depresję, niską samoocenę oraz stres. Bardzo rzadko uzależnienie może także powstać na skutek podawania silnych leków przeciwbólowych w uzasadnionych medycznie przypadkach.

Czynniki ryzyka dotyczą większego prawdopodobieństwa, że uzależnienie powstanie właśnie u tej, a nie innej osoby i wiążą się z prawdopodobnymi przyczynami powstawania uzależnień. Potencjalnie bardziej narażone na uzależnienie są osoby, które gorzej radzą sobie ze stresem i kłopotami, łatwiej poddają się presji otoczenia lub potrzebują natychmiastowej ulgi w nieprzyjemnych sytuacjach.

Młodzież szkolna zazwyczaj styka się z substancjami uzależniającymi w ramach eksperymentu lub/i czyni to z powodu presji otoczenia. Młodzież sięga po substancje uzależniające znacznie częściej w przypadku braku odpowiedniego wsparcia ze strony rodziny czy opieki rodziców, a także wtedy, gdy znajdzie się w środowisku akceptującym narkotyki. Zachowaniom sprzyjającym uzależnieniom często pomagają media, telewizja, kino i tygodniki (sugerując niekiedy, że z papierosem i kieliszkiem łatwiej pokonywać trudności).

We współczesnym świecie nierzadko można spotkać się z poglądem, że postęp cywilizacyjny pozwala na rozwiązanie każdego problemu i wyleczenie każdej choroby. Niestety, nie jest to prawda. Mimo zaangażowania sztabów naukowców w poszukiwania skutecznej terapii uzależnień, daleko jeszcze do jej znalezienia.

Po czym można poznać, że nasze dziecko zaczyna brać narkotyki? Przede wszystkim po zmianie zachowania. Możemy zacząć coś podejrzewać, gdy nasze dziecko:
  1. Zachowuje się inaczej niż zwykle
  2. Zaczyna długo przebywać poza domem, nie podając wyraźnego powodu
  3. Zmienia grupę przyjaciół, zaczyna się obracać wśród innych osób
  4. Izoluje się
  5. Bez wytłumaczalnych powodów opuszcza się w nauce
  6. Osłabia związki z domem i rodziną
  7. Zaczyna kłamać i kraść
  8. Zaczyna mieć kłopoty z prawem
  9. Wygląda na zatrute, pijane, halucynujące, splątane, nieprzytomne
Substancje uzależniające. Jest ich bardzo wiele, a do najważniejszych zalicza się:

Narkotyki opioidowe, takie jak heroina, morfina, opium, kodeina, meperydyna (Demrol), hydromorfon (Dilaudid), metadon i inne. W Polsce opiaty są przyjmowane pod postacią wytwarzanego z makówek "kompotu", który jest najtańszy. Substancje te działają sedatywnie (uspokajająco [słowo "morfina" pochodzi od Morfeusz, bóg snu]) lecz powodują też euforię, a ich częste używanie prowadzi do tolerancji lekowej i zależności fizycznej. Przyjmowanie opiatów może również wywoływać: Substancje psychostymulujące to amfetaminy (amfetamina i jej pochodne, takie jak metamfetamina), Extasy i kokaina. Działają pobudzająco, a używane często prowadzą do zależności psychicznej. Ich przyjmowanie może również wywoływać: Substancje psychostymulujące (zwłaszcza amfetamina) są przyjmowane ze względu na właściwości polegające na zmniejszeniu potrzeby snu (amfetamina jest bardzo popularna przed maturą i wśród studentów), a także, uwielbiają je młode panny dbające nadmiernie o swój wygląd (panny zażywają spore ilości amfetaminy ze względu na efekt obniżania łaknienia).

Środki uspokajające, takie jak barbiturany (amobarbital, pentobarbital, sekobarbital), benzodiazepiny (Relanium, Elenium), wodzian chloralu oraz podobnie działający alkohol. Substancje te działają sedatywnie, a ich częste używanie prowadzi do zależności psychicznej oraz rozwoju tolerancji i zależności fizycznej. Ich przyjmowanie może również wywoływać: Jeśli siłę uzależniającą jakiejś substancji mierzyć trudnością rozstania się z nią, to nikotyna, substancja zawarta w dymie papierosowym może być dziś uznana za narkotyk. Powoduje silną zależność psychiczną. Palenie nikotyny nie daje takiego "kopa", ani nie ma też tak silnych właściwości uspokających lub psychostymulujących jak klasyczne narkotyki; również zespół odstawienia od nikotyny przebiega łagodniej niż zespół odstawienny od opiatów.

Kanabis, czyli pochodne konopii indyjskich, pod postacią marihuany, haszyszu i THC (tetrahydrokannabinolu). Powoduje zależność psychiczną.

Substancje halucynogenne. Do tej grupy zaliczamy LSD, meskalinę, psylocybinę oraz rzadko występującą w Polsce fencyklidynę (PCP). Dość popularne u nas grzyby halucynogenne występują w Gorcach i Tatrach. Środki te działają halucynogennie, a ich używanie prowadzi do zależności psychicznej. Ich przyjmowaniu mogą towarzyszyć objawy depresji lub schizofrenii.

Sterydy anaboliczne - męskie hormony płciowe stosowane w celu poprawienia wyglądu i muskulatury sylwetki przez niektórych sportowców zawodowych i amatorów. Powodują silną zależność psychiczną i są przyczyną szeregu zaburzeń ogólnoustrojowych.

Narkotyki wziewne (rozpuszczalniki, kleje) są truciznami, które w sposób podobny do grzybów trujących powodują najwięcej spustoszeń w organizmie, uszkadzając wątrobę i nerki. Pomimo że ich przyjmowanie powoduje zmiany postrzegania, nie są ściśle rzecz biorąc zaliczane do substancji uzależniających. Niekiedy nieodwracalnie uszkadzają mózg i inne części układu nerwowego.

Badanie obiektywne polega na przeprowadzeniu toksykologicznych testów przesiewowych, w których bada się przede wszystkim mocz oraz krew, ślinę lub włosy na zawartość substancji uzależniających. Ich czułość zależy od rodzaju substancji uzależniającej, a także od czasu, jaki upłynął od ostatniego przyjęcia badanej substancji oraz od rodzaju testu. Jest ciekawe, że u osób które wcześniej spożyły alkohol, można go wykryć w moczu nawet po czasie tak długim, że zniknął już z oddechu lub z krwi.

Zespół odstawienia polega na wystąpieniu zespołu objawów, pojawiających się u osoby uzależnionej, która zaprzestała używania danej substancji uzależniającej lub znacznie zmniejszyła jej dawkę. Zespół odstawienia występuje po długotrwałym stosowaniu danej substancji uzależniającej i jest dowodem istnienia zależności fizycznej. Przykładowo zespół odstawienia alkoholowego występuje u jednej osoby na 10 000 i pojawia się w ciągu 12-72 godzin po spożyciu ostatniej dawki alkoholu.

Zespół odstawienia występuje u osób zależnych fizycznie od danej substancji uzależniającej. Zależność fizyczna nie musi być równoznaczna z uzależnieniem. Dla przykładu, u osoby przyjmującej w szpitalu morfinę może wystąpić zespół odstawienia świadczący o zależności fizycznej, lecz osoba taka wcale nie musi aktywnie poszukiwać narkotyku i odczuwać głodu narkotycznego (co świadczyłoby o istnieniu uzależnienia). Tymczasem większość substancji psychostymulujących oraz pochodne kanabisu powodują uzależnienie (głód narkotykowy), lecz nie zależność fizyczną. Zespół odstawienia dotyczy osób przyjmujących substancje uzależniające w sposób długotrwały i nadmierny. Przykładowo, za nadmierne picie alkoholu uważa się wypijanie 7 ( mężczyźni) i 5 (kobiety) drinków dziennie przez kilka miesięcy - tego rodzaju nawyki dotyczące picia uważa się w istocie za początek alkoholizmu.

Objawy zespołu odstawienia przybierają wiele postaci - od łagodnych stanów lękowych, trudności w koncentracji, drżeń mięsni, przez takie symptomy jak łzawienie, ziewanie, biegunka, bóle mięśni i stawów oraz rozszerzenie źrenic (w przypadku odstawienia opiatów), aż do wystąpienia zespołu objawów zwanych delirium tremens i drgawek (w przypadku alkoholu). Inne objawy zespołu odstawienia to:
Do charakterystycznych objawów delirium tremens należą:
Leczenie zespołu odstawienia zależy między innymi od rodzaju substancji uzależniającej. Celem leczenia jest opanowanie objawów zespołu, aby zapobiegać komplikacjom oraz rozpoczęcie długotrwałego leczenia odwykowego (takiego, które ma zapobiegać nawrotom przyjmowania substancji uzależniającej). Bezpośrednie leczenie polega więc na łagodzeniu objawów, ciągłej obserwacji i monitorowaniu funkcji życiowych pacjenta. Odbywa się to w szpitalu. Warto pamiętać, że samo wyleczenie zespołu odstawienia nie oznacza wyleczenia choroby uzależnieniowej: choć niewątpliwie pomaga i stanowi pierwszy krok w kierunku pokonania nałogu, na dalszym etapie leczenie uzależnienia wymaga specjalistycznej opieki terapeuty opartej na wiedzy i zaangażowaniu.

Leczenie uzależnienia zaczyna się od rozpoznania problemu, z jakim zgłasza się osoba uzależniona. Uzależniony często nie zdaje sobie sprawy, że przekroczył magiczną barierę między okazjonalnym stosowaniem danej substancji a punktem, w którym nie może sobie odmówić następnej porcji, działki czy kieliszka. Uzależnieni często nie odczuwają potrzeby leczenia i kontaktują się z terapeutą raczej pod wpływem presji otoczenia, a nie z własnej potrzeby.

Leczenie uzależnienia lekowego polega na detoksykacji, długotrwałej rehabilitacji oraz konieczności zachowania abstynencji aż do końca życia.

Ostre zatrucie lub przedawkowanie narkotyku może być przypadkowe lub świadome. W przypadku ostrych zatruć pacjent poddawany jest intensywnej terapii, która jednak nie jest leczeniem uzależnienia jako takiego. Polega ona na leczeniu objawów zatrucia, co niekiedy wymaga wspomagania oddechu i podtrzymywania funkcji życiowych, ponieważ często ofiary zatruć są nieprzytomne.

Detoksykacja to stopniowe usuwanie substancji uzależniającej z organizmu w warunkach kontrolowanych. Niekiedy osobie uzależnionej "podstawia" się lek o właściwościach podobnych do substancji uzależniającej, aby zmniejszyć dyskomfort związany z zespołem odstawienia i wynikające stąd zagrożenia. W zależności od rodzaju substancji uzależniającej, detoksykacja odbywa się w szpitalu lub w ośrodku otwartym (poradni, przychodni).

Rehabilitacja jest długotrwałym procesem, który następuje po detoksykacji. Jest ona niezbędna, aby uzależniony nie powrócił do przyjmowania substancji uzależniającej. Programy lecznicze realizowane są w ośrodkach otwartych lub zamkniętych. Istnieją terapie indywidualne, grupowe lub rodzinne. Ich długość zależy od rozmaitych czynników, ale terapia nigdy nie trwa krócej niż kilka tygodni. Informacje i wsparcie można również otrzymać na przykład w grupach Anonimowych Alkoholików (AA), realizujących program 12 kroków.

Skuteczne leczenie uzależnienia oznacza również konieczność zachowania abstynencji do końca życia. Wynika to z faktu, iż substancje uzależniające posiadają właściwości prowokowania nawrotu do uzależnienia nawet u osób skutecznie "wyleczonych", niekiedy po upływie długiego okresu czasu od zakończenia terapii.

Jeśli uzależnieniu towarzyszy depresja lub inne zaburzenia psychiczne, często potrzebna jest odpowiednia specjalistyczna terapia. Uzależnienie nierzadko jest wyrazem intuicyjnego poszukiwania rozwiązania rozmaitych problemów psychicznych, z których uzależniony nie zdaje sobie sprawy.

Prognoza czyli rokowanie co do trwałego wyleczenia. Wyleczenie choroby uzależnieniowej jest trudne, ale możliwe i zależy od olbrzymiej ilości czynników. Często osoba uzależniona rozstaje się z narkotykiem lub alkoholem po krótszej lub dłuższej terapii. Niekiedy jednak nawet po udanej, przynajmniej pozornie, rehabilitacji następuje nawrót uzależnienia.

Nie wahaj się szukać pomocy lekarskiej. Lepsza czy gorsza, pomaga i daje nadzieję na lepsze życie. Sznurki do stron internetowych, na których znajdziesz potrzebne informacje są zamieszczone poniżej.

Polski System Informacji o Narkotykach
Monar
Powrót z U
Medycyna Praktyczna
Narkotyki zażywasz - przegrywasz